Kalkaanslag in een huis met karakter: wat werkt en wat je tegels sloopt

Waar die witte waas vandaan komt

Kalkaanslag is neergeslagen calcium en magnesium. Zolang het water koud is en beweegt, blijven die mineralen opgelost; zodra water verwarmt of verdampt, blijven ze achter als een harde, witte laag. Daarom zie je het het eerst op de douchewand, in de waterkoker en rond de kraanuitloop — de plekken waar water het langst stilstaat of het heetst wordt.

Hoeveel je ervan merkt hangt af van de hardheid van je leidingwater, uitgedrukt in Duitse graden (°dH). Onder ongeveer 8 °dH heb je er weinig last van. Vanaf 12 °dH spreken waterbedrijven van hard water en gaan de klachten opvallen: doffe glazen, een douchewand die na twee dagen alweer vlekt, wasgoed dat stug aanvoelt. Je eigen waarde staat op de site van je drinkwaterbedrijf, per postcode.

In een oud huis komt daar iets bij. Verweerd glazuur, ongeglazuurde plavuizen en natuursteen hebben een ruwer, poreuzer oppervlak dan moderne keramiek. Kalk hecht zich daar dieper in en laat minder makkelijk los, waardoor je eerder naar een scherper middel grijpt — en dat is nou net waar het misgaat.

Het middel dat je op natuursteen nooit gebruikt

Azijn, schoonmaakazijn en citroenzuur werken op kalk omdat ze zuur zijn: ze lossen kalk op. Op glas, chroom en modern sanitair is dat prima. Op natuursteen is het een ramp, want marmer, travertin, hardsteen en veel oude plavuizen béstaan zelf voor een groot deel uit kalk. Het zuur maakt geen onderscheid tussen de aanslag en de steen eronder. Het resultaat is een doffe, ruwe plek die er niet meer uit te poetsen valt, alleen nog uit te slijpen.

Op natuursteen gebruik je daarom een zuurvrije basische reiniger, zoals de lijnen van Lithofin of Moeller Stone Care. Die werken langzamer en vragen meer inweektijd, maar ze tasten de steen niet aan. Ook op oud, gecraqueleerd glazuur — dat fijne barstennetwerk in antieke tegels — is voorzichtigheid geboden: zuur kruipt in de haarscheurtjes en trekt de tegel van binnenuit dof.

Op chroom, rvs en glas mag azijn wel, maar niet onbeperkt. Laat het nooit indrogen, spoel altijd na, en houd het weg bij rubberen ringen en verchroomde onderdelen met een dunne toplaag; die laten na een paar behandelingen los. Een oude messing of vernikkelde kraan poets je liever met een zachte doek en wat afwasmiddel dan met zuur.

De volgorde die het minste kapotmaakt

Begin altijd met het mildste middel en werk pas op als het niet genoeg is. Warm water en een zachte doek halen verse aanslag er in de meeste gevallen al af. Helpt dat niet, dan is inweken effectiever dan schuren: een doek of keukenpapier dat je met het middel doordrenkt en een half uur laat liggen, doet meer dan tien minuten boenen.

Schuurspons, staalwol en schuurpoeder zijn verboden terrein. Ze halen de kalk weg door het oppervlak te beschadigen, en op een beschadigd oppervlak hecht de volgende laag kalk nog sneller. Zo werk je jezelf in een kringetje waarin elke schoonmaakbeurt de volgende erger maakt.

En droog na. Negentig procent van de aanslag op een douchewand ontstaat doordat er water op blijft staan. Een trekker die na het douchen langs het glas gaat scheelt meer dan welk middel ook — saai advies, maar het is het enige dat gratis is.

Wanneer voorkomen goedkoper is dan poetsen

Zit je boven de 12 °dH en poets je elke week tegen dezelfde aanslag op, dan is het rekensommetje snel gemaakt. Een waterontharder haalt calcium en magnesium uit het water vóórdat het je huis in gaat, meestal via ionenuitwisseling met zout. Wat je terugkrijgt is minder poetswerk, minder ontkalkingsmiddel, en een langere levensduur van boiler, wasmachine en kranen — apparaten die in een oud huis vaak toch al lastiger te vervangen zijn omdat de aansluitingen niet standaard zijn.

Een ontharder hoort aan het begin van de drinkwaterinstallatie, direct na de watermeter. In nieuwbouw is daar een technische ruimte voor; in een jaren-dertig woning is de meterkast vaak een smalle kast onder de trap waar net een fietspomp in past. Dan wordt het een kwestie van meten vóór kopen: hoeveel centimeter is er vrij in de breedte, kun je erbij om zout bij te vullen, en is er een afvoer voor het spoelwater in de buurt. Bij wat een ontharder in de meterkast vraagt staan die maten en aansluiteisen op een rij; voor de bredere vraag welk type bij welke situatie past, is een kennisbank over waterontharding een handiger vertrekpunt dan de folder van één leverancier.

Eén verwachting moet je bijstellen: een ontharder verwijdert geen bestaande aanslag. Wat er al zit, moet er eerst met de hand af. Daarna blijft het weg — en dat is precies het punt.